Maj to piękny miesiąc, nie tylko dlatego, że wszystko budzi się do życia i rozkwita, ale także z tego powodu, że w tym miesiącu obchodzimy bardzo ważne dla Polaków święto uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Z tej okazji 30 kwietnia 2025 roku społeczność szkoły wysłuchała uroczystego apelu, którego celem było przypomnienie wagi tego wydarzenia historycznego, które stało się kamieniem milowym w walce o równość wszystkich Polaków.
Konstytucja 3 Maja, uchwalona w 1791 roku była ustawą regulującą ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pierwszą ustawą rządową w Europie, a drugą na świecie (po amerykańskiej). Konstytucja 3 Maja przekształcała państwo w monarchię konstytucyjną, wprowadzała zasadę trójpodziału władzy. Wyrazicielem suwerennej woli narodu miał być dwuizbowy Sejm.
Pod koniec lat 80-ych XVIII wieku król Stanisław August Poniatowski oraz obóz patriotyczny podjęli próbę przeprowadzenia reform. Caryca Rosji Katarzyna II zgodziła się na zwołanie sejmu zawiązanego pod laską konfederacji – (decyzje zapadały większością głosów.) Posłowie będący zwolennikami reform skupili się wokół Stanisława Małachowskiego, Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja. Dążono do unowocześnienia państwa i uniezależnienia od Rosji.
Jesienią 1790 r. przeprowadzono nowe wybory do izby poselskiej, dzięki czemu obóz reform uzyskał przewagę. Od grudnia 1790 r. obradował w podwojonym składzie – wraz z królem i senatorami obradowały 483 osoby. W 1791 r. Sejm Wielki uchwalił Konstytucję 3 Maja, regulującą ustrój prawny Rzeczpospolitej. Konstytucja przestała obowiązywać 24 lipca 1792 roku, po przystąpieniu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej.
Sejm Wielki, zwany Czteroletnim, obradował od 6 października 1788 roku do 29 maja 1792 w Warszawie. Był to pierwszy za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego sejm na którym nie obowiązywało liberum veto, a decyzje podejmowano większością głosów. Jednym z najważniejszych osiągnięć Sejmu Wielkiego – obok uchwalenia w 1791 roku Konstytucji 3 Maja było ustanowienie prawa o miastach.
Postanowienia Konstytucji 3 Maja z 1791 roku
- zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, znosiła wolną elekcję i wprowadzała
dziedziczność tronu po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego - ograniczyła demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach
państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), ustawy miały być podejmowane
większością głosów - wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty,
- zwiększyła prawa mieszczan z miast królewskich,
- zniosła liberum veto,
- zniosła podział na Polskę i Litwę ustanawiając jedno państwo Rzeczpospolitą Polską,
- wprowadziła trójpodział władzy na ustawodawczą (sejm), wykonawczą (król i złożona
z ministrów Straż Praw) oraz niezawisłe sądy. - zwiększała znaczenie sejmu szlacheckiego. Wybierany na dwa lata Sejm miał być
„zawsze gotowy”, tj. w każdej chwili mógł być zwołany na sesję nadzwyczajną. - chłopi zostali objęci ochroną prawną państwa.
- religia katolicka została uznana za religię panującą w Rzeczpospolitej przy
jednoczesnym zachowaniu tolerancji religijnej i wolności wyznania - wprowadzono po raz pierwszy pojęcie narodu –obywatele mieli być obrońcami swobód
narodowych i praw
Konstytucja 3 Maja 1791 r. przechowywana jest w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Trzy oryginalne rękopisy Konstytucji zawarte są w księdze Metryki Litewskiej (liczącej 722 strony, jednak zapis Konstytucji zawarty jest tylko na jej 8 stronach: od strony 75 do 82). , w księdze Archiwum Publicznego Potockich oraz w księdze Archiwum Sejmu Czteroletniego. Konstytucja oficjalnie nosiła nazwę „Ustawa Rządowa” i składała się z 11 artykułów, a jej integralną częścią były przyjęte wcześniej prawa o miastach i sejmikach.
